Saturni die 21 m. Octobris a. 2017


Aliquid inexspectatum Franciscae mihique accidit cum, relicto rure nostro, iter Bruxellas faceremus: autocinetum enim nostrum, electricitate necopinato carens, longius progredi non potuit. Autocinetum ad officinam, ubi tractari solet, delatum est et nos aliud vehiculum accepimus, quo vecti ad sessionem hora demum quinta postmeridiana pervenimus.

Feliciter nonnulli participes, quos de hoc incommodo certiores feceramus, effecerunt ut advenientes tempori acciperentur et sessio feliciter haberetur.

Argumentum disceptationis, de separatione rei publicae et religionis, a Luca excogitatum erat, cuius summa ad participes cum invitatione missa erat (vide infra).

De hoc argumento usque ad adventum nostrum fuse disputatum est; plerique, sed non omnes, putabant leges civitatis auctoritate praevalere, si quod praescriptum religiosum esset legi contrarium. Attuli epistulam ad me missam a viro catholico, qui sessionem participare non potuit. Nonnullas partes huius epistulae palam legi, cum inter alia scriptum esset hoc: «Res publica certe distincta esse debet ab Ecclesia at non separata legesque civiles Ecclesia ‘ratione peccati’ palam reprobare potest. Si autem res publica aliquid directe contra ius divinum, sive naturale sive positivum, imperat, ei oboedire prohibetur, ut iam tempore Romani imperii gloriosi fecerunt martyres.»

Post adventum nostrum corona constabat e quindecim hominibus ad quattuor civitates pertinentes, Belgicam, Francogallicam, Germanicam et Italicam.

Semihora tantum restabat ante sessionis finem. Ad mentes relaxandas spectavimus Titini libri imagines in albo monstratas, quas descripsimus et cuius dialogos in Latinum vertimus.

Sessione hora sexta dimissa, quinque nostrum vicinam cauponam petiverunt, ubi iucunde cenaverunt.


Proxima sessio fiet die 9 m. Decembris. Interea optime valete!


.......................................................



De separatione rei publicae et religionis (Lucas Willemarck)


His diebus separatio rei publicae ab ecclesia fundamentum habetur in hodiernis civitatibus, in quibus iura diversarum religionum tuta non sunt nisi iura utriusque societatis rite definiantur et ecclesiae et rei publicae.


Nunc videamus quae sit natura ecclesiae. Ecclesia est societas libera sponte sua coeuntium ut deum publice colant eo modo quem deo acceptum fore ad salutem animarum. Homo nulli a natura obstrictus est ecclesiae, nulli addictus sectae, illi se sponte aduingit societati, ubi veram religionem cultumque deo gratum credit se invenisse. Quod si deprehenderit aliquid vel in doctrina erroneum vel in cultu incongruum, eadem libertate, qua ingressus est, semper pateat exitus necesse est. Nihil in hac societate agi potest de bonorum civilium possessione. Nulla hic quacumque de causa adhibenda est vis. Quae cum ita sint, siquidem orthodoxiam colentes non recte sentientes haereseos damnant, nulla est facultas magistratui civili iudicii ferendi, quia de dogmatum veritate et de cultus rectitudine iudicare nullo modo est magistratus civilis. His positis, intellectu facile est potestatem civilem non debere articulos fidei sive dogmata vel modos colendi deum, lege civili praescribere.


Res publica contra est societas politica cuius finis est res civiles ordinare ac recte iusteque regere. Res publica videtur societas hominum solum ad bona civilia conservanda promovendaque constituta. Bona civilia sunt inter alia ipsa vita, libertas, corporis integritas, consuetudines virorum et mulierum et rerum externarum possessiones ut sunt latifundia, pecunia et caetera. Hunc ad finem magistratus civilis vi armatus est ad poenam infligandam violatoribus. Magistratus civilis solum prospicere debet ne quid detrimenti res publica capiat, ne alterius vel vitae vel bonis fiat damnum.


Hodie simultates principaliter oriuntur e difficultatibus religionis islamicae aptandae societati hodiernae. Theologia islamica cum tamen saepe verbum pro verbo reddat, fieri non potest quin dissensiones oriantur magistratui civili cum islamicis fidelibus. Re vera fit ut religio islamica non semper servet distinctionem faciendam inter societatem politicam et religionem, quarum fines multum inter se differunt, quia altera spectat ad res civiles ordinandas, altera tantum spectat ad salutem animarum. Quotienscumque limites inter ecclesiam et rem publicam non rite definiuntur necessario iurgia oriuntur. Exempli gratia lex islamica severissime punit quemvis islamicum suam ipsius religionem abdicantem, ita negans libertatem ingrediendi atque exeundi religionem. Quae cum ita se habeant, sunt plura Alcorani praescripta contraria iuribus hominis, quorum inter alia libertas religionis eligendae.


Insuper in Europa cives tenentur Europaeo foedere iurum hominis tuendorum, cuius articulus nonus instituit libertatem religionis. Nonnulla islamica praescripta erga mulieres exempli gratia contraria sunt his legibus civilibus. Hac in re nulla est dubitatio quin ordo civilis anteponendus sit conscientiae religiosae. Quod si eveniat, in casu mulieris islamicae matrimonio coniunctae, ubi praescriptum islamicum iuri civili opponitur, lex civilis praescriptis islamicis anteponenda est. Exempli gratia secundum regulam islamicam viro licet uxorem repudiare etsi uxori non licet coniugem repudiare. Problema in eo est ut res publica in Europa occidentali in rebus religiosis nullius religionis est, ut eo melius societas pluralis, ubi homines variarum religionum una vivunt, moderetur, quod facere non potest nisi ad rationes nullius religionis res publica se adiunxerit, atque lex civilis suprema habeatur ad discordias componendas.

Saturni die 9 m. Decembris anno 2017


Septem tantum sessioni interfuerunt; non enim pauci nuntiaverant se variis de causis impeditos essent quin venirent. Hoc eo magis dolendum erat quod argumentum a Volfgango Jenniges propositum spectabat ad discrimen Catalaunicum ac fortuito, sed vere opportune, Londinio advenerat amicus noster Avitus, Hispanus.

Nobis imprimis tristis nuntius erat afferendus: «Nuntii Latini», quos iam multos annos undis latissime diffundebat publica Radiophonia Finnica, finem habebunt sub finem huius anni. De causa interrogavi Tuomonem Pekkanen, Nuntiorum conditorem et unum ex locutoribus, qui mihi respondit causam non esse auditores rariores factos, 78.000 enim fuisse ineunte hoc anno, sed novos incultosque Instituti publici regentes. Petitio statim missa est, cui milia hominum subscripserunt, inter quos omnes sodales Academiae Latinitati Fovendae. Videbimus effectum…

Postea venimus ad argumentum «De discrimine Catalaunico». Laudandus est Volfgangus, quod optimum argumentum invenit idque duobus paginis dilucide et methodice exposuit:


DE DISCRIMINE CATALAUNICO


Res et verba (brevis conspectus rei):

Latine: Catalaunia (regio), Catalaunus (vir), Catalaunicus (res).

Lingua Catalaunica pertinet ad stirpem linguarum Romanicarum, earum videlicet, quae post finem Imperii Romani in variis regionibus ex lingua Latina pedetemptim sunt exortae; patet origine a montibus Corvariae (Corbières, in Gallia hodie sitis) usque ad flumen Rubricatum (Llobregat, a Barcinone in meridiem versus), antiquiora documenta ad s. XII referuntur.

In principatu Andorrensi (77.000 incolarum) lingua Catalaunica est ex anno 1993 lingua publica.

In ipsa Catalaunia: Cognitio: 95% intellegunt, 75% loquuntur, legunt, 50% scribunt.

Terra Catalaunica, i.e. ubi lingua Catalaunica (vel ei similis) adhibetur, latius patet quam ipsa Catalaunia, quae est una ex 17 regionibus Hispaniae (Incolae: 7,5 mio, septuagies quinquies centena milia incolarum). Accedunt Valentia (2 mio, vicies centena milia, ex s. XIII post Arabes devictos expugnata); insulae Balearides (1 mio, decies centena milia, inde a s. XIII); Aragoniae margo finitimus; praeterea Perpeniacum (Perpignan), Algaria (Alghero, portus in Sardinia, s. XIV) aliquando ad regnum Aragoniae pertinentia.

Historia:  s. IX comitatus varii sub rege Francorum; s. XII > regnum Aragoniae (per matrimonium); 1469 Castilia + Aragonia coniunctae (per matrimonium Isabellae et Ferdinandi); 1659 comitatus Ruscelloni fit pars regni Galliae; 1715 autonomia aboletur a Borboniis; s. XIX revixerunt cultus et lingua; 1931: autonomia politica; 1936-1939: bellum civile, aboletur deinde autonomia politica; 1977: usus publicus iterum permittitur; … …

1.10.2017: plebiscitum, quo “sui iuris” declaretur Catalaunia proprie dicta; 42% participes, quorum 90% pro.


ARGUMENTA VARIA “PRO”:

1) “lingua et cultus civilis cum natione et re publica sui iuris constituendis sunt artissime coniuncta”

2) “ubi viget lingua propria cultusque civilis proprius, oportet fiat etiam res publica plane sui iuris”

3) “nemini ius est prohibere quominus regio quaedam sui iuris fieri velit et reapse fiat”

4) “omnes constitutiones vetant secessionem partium; et civitates quae nunc sunt in Europa magnam partem aliquando modo illicito, i.e. contra iura tum statuta, creatae sunt”

5) “suffragia iniquo modo impedita sunt; tamen eorum qui suffragia tulerunt maior pars favet”

6) “non paucae civitates sociae Confoederationis Europaeae sive minores sive pauperiores sunt Catalauniâ quae esset sui iuris”

… …


ARGUMENTA VARIA “CONTRA”:

1) “licet linguam colere propriam et cultum servare civilem absque civitate plane sui iuris facta”

2) “novae civitates quae ratione linguae cultusque civilis creantur, Europae saeculi XXI non iam conveniunt”

3) “in civitatibus constituendis etiam adiuncta quaedam historica respicienda sunt; comitatus autem Barcinonensis numquam sui iuris fuit, sed feudum regni Francorum, dein pars regni Aragoniae, deinde Aragoniae cum Castilia coniunctae”

4) “plebiscitum contra constitutionem peractum ideoque illicitum est, praeterea auctoritates regionales aperte contra leges egerunt”

5) “suffragia, praeterquam contra legem facta, etiam falsa sunt: minor tantum pars favet secessioni; insuper suffragium instituendum de secessione ad omnes cives spectare debet, non tantum ad eos qui regionem incolunt”

6) “in Confoederatione Europaea iam satis sunt civitates sociae, numerum earum augere non convenit”

… …


Quaestiones agitatae:


Si Catalaunia fit sui iuris …

… fietne statim civitas socia Confoederationis Europaeae?

… imponetne civitatem suam suis civibus, an licebit eis etiam, simul aut tantum, si libuerit Hispaniae cives manere?

… quid de rebus oeconomicis, de vectigalibus, de aere publico, de pecuniis transferendis ad regiones pauperiores (etiam extra Catalauniam sui iuris factam sitas)?

… quid de usu linguae Castellanae in Catalaunia sui iuris facta?

… quis fiet comes Barcinonensis?

… …


Varii nexus interretiales:


http://www.elasterisco.es/farsa-catalana/


https://www.elasterisco.es/como-hemos-llegado-a-esto/


https://doorbraak.be/catalonie-10-bedenkingen/


https://diepresse.com/home/meinung/kommentare/leitartikel/5295252/Spaniens-Ministerpraesident-ist-in-die-katalanische-Falle-getappt


https://diem25.org/catalonia-is-a-european-problem-demanding-a-european-solution-yanis-varoufakis/


                                            ..................................


Diu disputatio prolata est; etiam vir, impeditus ne participaret ipse, sententiam suam epistula patefacere voluit. Qui addidit secundum legem Belgicam anno 1883 pactam nec abrogatam fieri non posse ut regimen satisfacieret mandato Europaeo extraditionis, quod misit regimen Hispanicum.

Ipse nonnulla commentaria feci de argumentis «pro»:

1. Francogallus poeta Racine, postquam discipulus fuit Iansenistarum abbatiae Portus Regalis, viginti duos annos natus iter fecit ad meridiem Ucetias (hodie Uzès) petiturus, ubi avunculum habebat munere vicarii generalis fungentem. In clara epistula narrat amico suo La Fontaine se in itinere ultra Lugdumum incolarum verba iam non intellexisse, neque eos verba Francogallica. Tunc, i.e. septimo decimo saeculo, lingua Francogallica, vel potius dialectus Insulae Francogallicae, solum a minore parte regni intellegebatur.

Haec non erat difficultas tempore Veteris Regiminis; rex enim erat sacrum vinculum diversorum populorum regni. Rege tamen sublato Revolutione Francogallica, quaestio orta est: quomodo civitatis cohaerentiam servare possent? Modus excogitatus fuit linguam Parisiorum omnibus civibus imponere ad homogeneam nationem creandam.

Res non celeriter facta est. Solum tempore tertiae rei publicae, circiter ab anno 1880, fieri potuit, ut terribilibus legibus lingua Francogallica doceretur in omnibus scholis, vehementer vetito usu dialecti localis. Effectus non fuit generalis ante primum bellum mundanum, sed nunc Francogalli videntur semper Francogallice locutos esse et haec imposita lingua, nationalis dicta, eis maxime prodest.

Hoc exemplum alii postea non paucis in regionibus secuti sunt, non raro adiuncta «purificatione ethnica quin etiam linguistica».

2. Si hoc verum esset, Europa constaret e multitudine parvarum rerum publicarum, unde fieret impotentia, ut statim dixit Iohannes Claudius Juncker, Commissioni Europaeae Praeses. Omnes potentes civitates hodiernae contra imponunt linguam et cultum civilem communem; sicut Foederatae Americae Civitates, Russia, Sinae…

3. Hoc ius nusquam inscriptum est; semper sunt ambitiosi iactantesque viri (dico solum viros, quia tales non solent esse feminae), qui «praesidem» alicuius parvae reipublicae fieri malunt, quam alicui provinciae maioris civitatis praeesse. Carolus Puigdemont est typicum exemplum huiusmodi viri.

4. Hoc est et verum et necessarium.

5. Falsum est dicere maiorem partem favere.

6. Hoc verum est, sed sunt casus historiae et earum pondus in orbe terrarum necnon in Unione Europaea minus est.

Aliquid in fine addidi: linguam Catalaunicam (e compluribus dialectis undevicesimo saeculo confectam) novae rei publicae imponere efficit ut incolae separentur a magna area linguae Hispanicae, id quod eis certe non proderit.

In fine disputationis omnes praesentes consentiebant: Catalaunia nova Res Publica sui iuris fieri, sit nocivus error; de modis tamen autonomiae posse disputari.

Clausa disputatione, statim venimus ad tertium punctum, i.e. ad textum a Francisca electum, qui legeretur et Latine explicaretur. Rem enim satis salsam invenerat, textum a Laurentio Valla (1407-1457) conscriptum c.t. «Accusatio virginitatis» (in opere De Voluptate).

Non multum tempus supererat ad Titini fabulam in albo describendam et vertendam.

Dimissa sessione hora sexta, quinque nostrum proximam cauponam adierunt, ubi iucunde Latineque cenaverunt.


Proxima sessio fiet die 3 m. Februarii a. 2018. Interea vobis iucundos dies festos exoptamus, atque in annum novum, cum iam instet, optima quaeque!


                                            ......................................


Accusatio virginitatis


Nostros maiores (non enim omnia sancte fecerunt) mihi velut patrono feminarum, non quidem anilis sed iuvenilis aetatis, libet castigare atque reprehendre. Agam vero non tamquam advocatus, sed tamquam una illarum quae invita ad sacerdotium deducatur, et in senatu Platonico, ubi intersint viri et feminae, sic loquatur. Quid sibi vult, patres conscripti, iste tantus in nos infelicissimas puellas rigor? Quod genus hoc hominum, quaeve hunc tam barbara morem permittit patria, ut contra omnium animantium naturam atque ipsorum etiam deorum vitam trahere nos cogatis? Nullum in rebus humanis intolerabilius virginitate tormentum est. (...)

O dura sexus condicio. Mariti impune pellices habent, uxoribus ne offensis quidem ac lacessitis licet talionem reddere. Mariti repudiare uxores possunt, miserae uxores repudiare maritos non possunt. Verumque illud et nimis verum est, quod inter feminas dici saepe audivi: Dat veniam corvis, vexat censura columbas (Iuv. II, 63). Haec tamen utcumque ferenda sunt. Nam et quae propter pellicem dolet, interdum tamen maritalem fructum capit. (...)

Si vos numinum tangit religio et maiestas, respicite ad ipsos deos: omnia plena gaudiis nuptialibus videtis. Iovem cum Iunone, Neptunum cum Salacia, Plutonem cum Proserpina, Bacchum cum Ariadne, Herculem cum Hebe, Vulcanum cum Venere. Taceo quod Iuppiter, quantum in ipso fuit, virgines esse non passus est. Una Minerva virgo dicitur. Quam quidem ceteri dii, inito consilio, Vulcano collocaverant. Illum haec superba et fastidiosa, quod filia Iovis esset, praesertim fabrum et claudum maritum aspernata est, et indignata, quasi nemo deorum tanto coniugio dignus esset, virgo perseveravit. (...)

Iam tempus est quasi in vere quodam aetatis efflorescere, et fructus ferre. An dotis solvendae timor vos retinet? Modico contentae sumus, dotem non petimus, omnia maritus erit. (...)

Vos universas imploro matres, vos publico nomine imploro feminae, vos infelicissimae, quarum plus quam de capite agitur, appello virgines, concurrite, concurrite, atque ipsorum virorum manus prensantes, vel clamate, vel rogate, vel vim facite. Mihi credite, nemo nobis nocebit, nemo nos repellet, omnis iuventus, quae robustissima est, contra hos senes auxilium feret. Tamdiuque persistamus ac pugnemus, quamdiu legis indignitas non abrogabitur. Affirmo, promitto, victrices, et quidem brevi ab hoc certamine discedemus. (...)

Si iudex in hac causa essem, non puellam modo absolverem, sed Vestam ipsam condemnarem, ignemque illum in se ac sua templa converterem. Et dubitabatis me audere de sanctimonialibus dicere. Nolo aliquid contumeliosius loqui in homines, qui sacerdotia muliebria in honore habent. Hoc tantum dixerim, qui haec laudant, aut insanos esse, aut pauperes, aut avaros.


Valla, De Voluptate, I, 46.

Circulus Latinus Bruxellensis sub auspiciis sodalitatis Melissae necnon fundationis «Humanitas Europae» Bruxellis congregari solet secundo quoque mense, moderante Gaio Licoppe, ad Latinitatem iucunde exercendam.

Saturni die 3 m. Februarii a. 2018


Frequens fuit sessio: sedecim enim fuerunt participes.


Complures erant nuntii. Christianus Laes locutus est de Nuntiis Latinis e Finnia per undas emissis, quos radiophoniae regentes ineunte hoc anno supprimere volebant. Interrogatis amicis nostris Finnis, apparuit causam non esse deminutionem numeri auditorum, qui magnus est, sed novorum regentium incultum, qui censerent emissionem Latinam hodie locum iam non habere. Statim petitio a permultis auditoribus missa est, rogans ut Nuntii Latini adhuc emitterentur. Idem fecerunt Academiae Latinitati Fovendae sodales severa epistula. Haec non fuerunt sine effectu, decreti enim effectus suspensus est usque ad medium annum 2019. Postea videbimus…

Nescio quomodo, Aloisius Miraglia novit Professorem Wang Caigui, qui Academiam Wenli condidit ad neoconfusianismum fovendum; dolebat enim de Sinensium mente materialistica. Ab eo in Sinas invitatus est, ad instituendam cooperationem inter Academiam Wenli et Academiam Vivarium Novum. Eadem occasione comperimus Pekinensem Universitatem Linguarum Extranearum proximo anno academico cathedram Linguarum Classicarum Occidentalium creaturam esse, iuvante Vivario Novo.

Tertius nuntius quoque gratus est. Nuper epistulam ad me misit Avitus, qui superiore mense Decembri Londinio Bruxellas venit ad sessionem nostri Circuli participandam; inter alia res miras nuntiabat. Oxoniae quidem, aiebat, favente notissimo Professore Georgio Hutchinson et vinculo cum Academia Vivario Novo constituto, usque ad 30 studentes coeperunt hoc anno Latinitatem vivam exercere. Professores saltem duo Cantabrigenses Latinitatem vivam quoque explorant. Londinii autem anno praeterito doctrix Aemilia Lord-Kambitsch instituit, primum hominum memoria, UCL Living Latin Workshop et hoc anno eiusdem facultatis Graecae et Latinae linguae studentes numero circiter 15 sponte sua Avitum rogaverunt, ut amplius eos doceret, quod bis in hebdomade facit.

Magis etiam miratus est Avitus, cum rectix UCL Centre for Languages & International Education ei licentiam dedit duos cursus totos Latinos in UCL Summer School instituendi. Cursum Vivae Latinitatis in orbe academico, quantum scit, hactenus tantum Universitas Kentukiana praebet. Cum UCL non inter minimas orbis terrarum universitates numeretur et ad UCL Summer Schools multi undique studentes venire soleant, hoc quidem inceptum ei videtur Vivae Latinitatis proposito maxime prodesse posse. Duo proponuntur cursus, alter de sermone Latino, alter de litteris Latinis in Britannia.


Post hos optimos nuntios venimus ad argumentum tractandum. Ipse argumentum excogitandum curavi, cum nemo se proposuisset, atque quaestionem in America ortam elegi, de qua recenter multum tractatum est in Europaeis quoque diariis periodicisque. Titulus est: «quid de sexualibus lacessitionibus, quas multae feminae patiuntur in Orbe Occidentali?». Ad disceptationem faciliorem faciendam, eam divisi in complures quaestiones.

Primum: ad lacessendum necessariumne est potentiorem esse quam victimam? Omnes assensi sunt hoc necessarium esse seu modo physico seu modo morali. Timiditas victimae abusui auctoritatis moralis favet.

Deinde proposui: Estne aliqua coniunctio inter hodiernas feminarum querimonias de sexualibus lacessitionibus et recentem mulieris condicionem in orbe Occidentali, qua de iure et de facto par viro facta est? Omnes assensi sunt, sed tunc unus e participibus dixit se pro certo habere hanc satis recentem mulierum condicionis mutationem eis esse detrimento; optima erat feminarum condicio, cum solum domum curabant atque liberos educabant. Miratus sum quod fuerunt iuniores puellae, quae hisce verbis assensae sunt. Sic disputatio ab ipso argumento ad feminarum hodiernam libertatem atque paritatem diu flexit. Mihi aliquid erat respondendum. Initium nostri humani generis (homo sapiens sapiens) non evenit ut in Vetere Testamento narratur; femina non orta est ex aliqua viri costa. Indagationibus autem archaeologicicis demonstratum est virum et feminam eodem modo naturaliter natos esse ante centena milia annorum e praecedenti hominis genere.

Insequens quaestio erat: De quibus rebus feminis querendum est? Praesentes feminae, cum quaestio ad res nimis personales spectaret, de se ipsis nihil dicere voluerunt. Omnes tamen fessae sunt se caute se gerere, v.g. solas vespere in urbe non ambulare. Semper eadem causa apparet, maior scilicet agressoris potestas.

Insequens quaestio: suntne loca in orbe terrarum, ubi hominum memoria feminae viris pares fuerunt? Nemo hoc videbatur scivisse, memoria tamen plerique tenebant Amazonum fabulosas narrationes, quae apud antiquos auctores leguntur. Aliquid ipse addidi. Certe aliqua veritas inest in his fabulis, quam nostri temporis archaeologi conantur detegere. Graeci antiqui infrequentem regionem supra Pontum Euxinum et Mare Caspium latissime patentem Scythiam vocare solebant; per eius tesca vagabantur diversae nomadum gentes. Nihil Hellenes magis perturbabat, quam feminarum condicio apud Scythas; cum in Graecis civitatibus feminae viverent quasi inclusae in gynaeceis, in Scythia eodem modo se gerebant ac viri, quibus pares erant. Penthesilea eximium exemplum erat feminae, quae Graecos bellatores vincebat et solum ab Achille trucidari potuit. Non autem ei deerat corporis gratia; Achilles enim, cum eius mortuum corpus bracchiis sustineret, Penthesileae pulchritudine tactus magna tristitia oppressus est.

Archaeoligi plus mille tumulos sepulcrales (Kourganes vocatos) effoderunt in ingenti regione a Thracia usque ad Sinarum limites patente. In uno ex eis quarto saeculo a.Ch.n. aedificato inventae sunt reliquiae corporis, in cuius genu infixus erat aeneus sagittae aculeus; duae lanceae ante sepulcri aditum in solo fixae erant et duae quoque iuxta reliquias. Erat typicum sepulcrum bellatoris Scythae, sed, inspecto sceleto, apparuit id pertinere ad iuvenem bellatricem. Haec non est exceptio, sunt enim loca, ubi 37 centesimae partes sceletorum sunt bellatricum.

Apud nomades puellae et pueri necessarie eodem modo exercentur et educantur; semper enim sunt in motu et res servandas vix habent. Maxima mutatio incohatur, cum ante decem millennia oritur aetas neolithica, qua gradatim inveniuntur agricultura et bestiarum pastio, homines sedentarii fiunt. Qua de causa labores magis diversi fiunt, quos distribuere oportet; feminis tribuitur habitationis eiusque circumiectorum cura, viris, cum sint natura validiores, venatio et armata bonorum defensio; nam nunc gignitur aliqua ciborum abundantia et timentur fures necnon hostes, cum frequentiores inde fiant homines. Haec laborum divisio, qua viri feminis potentiores fiunt, gignit eorum dominationem.

Capitaneus Cook, cum in Australiam duodevicesimo saeculo appulit moresque aborigenum invenit, in libro suo nautico scripsit haec mira verba: «Re vera multo feliciores sunt quam Europaei… Tranquilli vivunt, non perturbati inaequalitate hominum condicionis. Omnia ad vivendum necessaria suppeditantur terra marique… Fruuntur iucunda tempestate et aere sano… Nulla eis est abundantia.»

Ultima quaestio: Cur res gradatim ab undevicesimo saeculo in orbe cultus Europaei mutantur? Auctoritate Ecclesiae christianae a saeculo duodevicesimo minuta, sunt feminae, quae pares viris fieri cupiant imprimis in institutione, deinde in muneribus. Post vehementes pugnas pares tandem factae sunt dimidia posteriore parte saeculi vicesimi. Incredibiles progressus technici feminis tunc multum faverunt, quia potestas magis magisque iam non pendebat a viribus corporis, sed ab intelligentia cerebri, qua in re feminae viris pares sunt.

Diu producta est haec disceptatio. Oportebat ad insequens punctum transire. Ut solet, Titini fascinora e libro De Rackhami Rubri thesauro in albo exhibita in Latinum vertere perreximus.

Tempus defuit ad textum legendum.

Sessione hora sexta dimissa, septem proximam cauponam petiverunt, ubi Latine colloqui perrexerunt.


Proxima sessio Circuli Bruxellensis fiet die 3 m. Martii. Interea optime valete!


Saturni die 3 m. Martii a. 2018


Pridie propter pessimam tempestatem hiemalem – viae lubricae et tanta nivis copia, ut aeriportus Bruxellensis clauderetur – Bruxellas petere non potuissemus neque multi participes. Feliciter die insequenti, temperatura multum aucta, locorum aspectus et status valde mutatus est, quare sine ulla difficiltate Bruxellas venimus et novem fuimus in sessione.

Mariola una cum Irena se proposuerat ad argumentum inveniendum et parandum. Sic actum est ‘De paupertate et de stipendio universali’. Participibus distributa sunt folia, quorum exemplar hic subiungimus. legimus ergo imprimis versus Homericos, deinde longiorem textum Iohannis Ludovici Vives (1492-1540), postea paucas lineas Ludovici Marraccii. Ludovicus Marraccius (1612-1700), clericus regularis ordinis Matris Dei, eo clarus est quod Corani confecit Latinam translationem. Ultimus auctor fuit Ludovicus Cattiaux (1904-1953), Francogallus hermetista (Latina translatio facta est ab ipsa Mariola).

Quibus lectis omnes consensi sunt non eodem modo hodie pauperes iudicari ac pristinis temporibus; hodie non ut Dei donum habentur, sed potius ut victimae inaequalitatis humanae societatis.

Unum remedium a nonnullis propositum est, ‘stipendium universale’. De quo fuse disputatum est. Adhuc pauca et parva experimenta tantum facta sunt. Oportet, ut visum est, stipendium non sit nimis magnum, ut supersit laborandi aliqua necessitas. Praeterea stipendium dare non egentibus videtur pecuniam publicam inane erogare, sed tunc oritur quaestio: qua ratione distingui possunt egeni a ceteris? Nemo nostrum respondere valuit.

Perfecta disputatione, Mariolae gratulatus sum, quod argumentum invenerat de quo omnes participes libenter locuti sunt, id quod est verus scopus nostri circuli.

Postea, ut solet, Titini facinora e libro c.t. De Rackhami Rubri thesauro legere et in Latinum vertere  perreximus.

Ad finem Vivis textum legimus et enodavimus, qui infra legi poterit.

Sessione hora sexta dimissa, quinque nostrum cenatum ierunt in vicinam cauponam Libanensem.

Proxima sessio circuli nostri fiet die 28 m. Aprilis. Interea optime valete!


Iohannes Ludovicus Vives, De subventione pauperum, I, 6.



Tum etiam ad eos ipsos inopes commonefaciendos, quemadmodum se debeant gerere in suis adversis rebus: primum reputare oportet eos inopiam illam missam sibi a Deo, iustissimo et occulto consilio, etiam ipsis vehementer utili, adempta vitiorum materia, et tributa in qua se virtus facilius possit exercere. Ideo non modo tolerandam aequo animo, sed libenter quoque amplectendam, tamquam Dei munus. Vertant se ad Dominum, qui eos tetigit magno argumento amoris illius, quia quem diligit, castigat, ne perdant correptionis et calamitatis fructum, qui est, se ipsos et auctorem suum, a quo admonentur atque accersuntur, cognoscere, reiecti a mundo, electi a Deo. Nudi atque expediti, nudum atque expeditum Christum alacriter comitentur, sancte agant, Deoque solo fidant, non humana ope ulla. Et quandoquidem mala recipiunt in hac vita, dent operam et connitantur, ne peius multo habeant in altera, ne propter minimos ac vilissimos quaestus in vita amarissima iacturam faciant caelestium gaudiorum.

Nihil simulent, ne imposturis videantur pro arte uti, confisi magis fraude sua quam bonitate Christi, qui nos omnes alit. Non enim pecunia est, quae nos alit, aut panis, minime defuturus iis, qui vere se tales pauperes praebuerint quales ipse diligit, simplices, puros, verecundos, amabiles. Modeste et probe petant ac versentur, nihil enim verecundia et modestia pulchrius, aut ad conciliandum amorem efficacius. Porro quid intolerabilius superbo paupere? (...)

Qui laborare valent, ne sint otiosi, quod discipulus Christi Paulus vetat; et lex Dei hominem labori subdidit; et Psalmista beatum illum vocat, qui edit panem labore manuum suarum quaesitum. (...)

Ne hoc videatur christianis hominibus factu grave, quod gentiles praestitere, alieni a sancta pietate: emptorem a taberna sua, quod quantum in eum diem victui sat erat collegerant, ad vicinum, qui nihil aut parum vendidisset, transmiserunt. O christiani ferreum pectus, quod neque exempla flectunt hominum mundo servientium, non Deo, nec tot divini Praeceptoris cum tanta vel poena vel mercede documenta, nihil aliud sonantia quam ut proximo bene et cupias et facias quatenus possis!

Sed ad pauperes redeo. Liberos pie sancteque educent ac instituant, ut quandoquidem nullas eis sunt opes relicturi, virtutem et sapientiam relinquant, hereditatem regnis omnibus anteponendam. Haec si egerint, si sic vixerint, scio, et capitis ac vitae meae periculo ausim spondere, ubi ab hominibus cibus defuerit, caelitus a Deo numquam defuturum. Quod qui non credit, profecto is nec Christi promissis fidem habet, et suam vitam non intelligit neutiquam cibo propagari, sed voluntate Dei.

Saturni die 2 m. Iunii a. 2018.


Decem hac occasione fuerunt participes.

Mariola argumentum disputationis attulit, quae fuit de transhumanismo. Ad quam alendam textus paraverat cum antiquos tum recentiores. Nonnullos Iliadis versus cum translatione Latina legimus, unde patebat homines illius temporis putare se, si tranquille domi morerentur, omnino perire, si autem heroice, tum gloriam adepturos esse immortalem.

Antiquorum sensu, sola gloria conferre potest fragilem immortalitatem. Caesar est exemplum gloriae eximie diuturnae; etiam eius nomen in linguis vernaculis est assumptum. Seneca dicit solam virtutem nobis afferre posse immortalitatem; Horatius affirmat se exegisse ‘monumentum aere perennius’; similiter Callimachus asseverat poetas carminibus suis semper vivere.

Postea Mariola transit ad Christianos, Lactantium (‘Summum igitur bonum sola immortalitas invenitur, quae nec aliud animal, nec corpus attingit, nec potest cuiquam sine scientiae virtute, id est, sine Dei cognitione ac iustitia provenire’) et Paulum (‘Quod si Spiritus eius, qui suscitavit Iesum a mortuis, habitat in vobis’).

Hae de immortalitate lectiones tantum erant argumenti introductio; at inde iam orta est longa vehemensque disputatio. Imprimis dictum est aeternitatem et immortalitatem idem non esse, cum aeternitas neque initium neque finem habeat, immortalitas contra initium temporale habeat. Hic mihi quidem potius visus est ludus verborum, immortalitas enim ducit in aeternitatem. Vehementiorem et fortasse nimis longam disputationem inter se incohaverunt ei, qui in immortalitatem christianam crederent, et ei, qui pro certo haberent christianismum spes fallaces inculcare.

Itaque iam non multum temporis restabat ut loqueremur de ipso transhumanismo, re omnino mirabili, quae pertinet ad vitam humanam per technologias meliorandam et producendam. Num rationabile sit corpus suum magnis sumptibus congelare usque dum progressus faciat scientia: saltem de hac quaestione omnes assensi sunt.


Tempus erat huic optimo argumento finem faciendi et ad Titinum transeundi. Perfecta translatione De thesauro Rackhami Rubri, proximum librum elegimus, qui est De septem globulis crystallinis. Coepimus ergo imagines Latine describere et sententias in Latinum vertere.


Denique textum legimus et explicuimus excerptum e Francisci Bacon Historia vitae et mortis, quem infra legere potestis.


Sessione hora sexta postmeridiana dimissa, quinque ex participibus proximam cauponam petiverunt, ubi iucunde cenantes Latine sermocinari perrexerunt.


Proxima sessio fiet die 15 m. Septembris. Interea optime valete!


…………………………………


Franciscus Bacon de Verulamio, Historia vitae et mortis (1662).


Ante diluvium plura centenaria annorum vixisse homines refert Sacra Scriptura; nemo tamen patrum millesimum annum complevit. Neque haec vitae diuturnitas gratiae aut lineae sanctae attribui possit, cum recenseantur ante diluvium patrum generationes undecim, at filiorum Adami per Cain tantum generationes octo, ut progenies Cain etiam longaevior videri possit. Ista vero longaevitas, immediate post diluvium, dimidio corruit, sed in postnatis; nam Noah, qui ante natus erat, maiorum aetatem aequavit, et Sem ad sescentesimum annum pervenit. Deinde, post tres generationes a diluvio, vita hominum ad quartam quasi partem aetatis primitivae reducta est, videlicet, ad annos circiter ducentos. Abraham annos centum septuaginta quinque vixit; vir magnanimus, et cui cuncta cedebant prospere. Isaac autem ad annum centesimum et octogesimum pervenit; vir castus et vitae quietioris. (...)


Decursus saeculorum et successio propaginis nihil videntur omnino demere de diuturnitate vitae; quippe curriculum humanae aetatis videmus, usque a tempore Mosis ad nostra, circa octogesimum annum stetisse, neque sensim et paulatim (ut quis crederet) declinasse. Sunt certe tempora in singulis regionibus, quibus homines diutius aut brevius degunt. Diutius plerumque, cum tempora fuerint barbara, et simplicioris victus, et exercicationi corporis magis dedita; brevius, cum magis civilia, et plus luxuriae et otii; verum ita transeunt per vices, propago ipsa nihil facit. (...)


Diximus antea, plus habere ex materno sanguine, conferre ad longaevitatem. Etiam mediocria simili ratione optima esse putamus: amorem potius coniugalem quam meretricium, horas generationis matutinas, statum corporis non nimis alacrem aut turgidum, et similia. Illud etiam bene observari debet, quod habitus parentum robustior ipsis magis est propitius quam fetui, praecipue in matre: itaque satis imperite Plato existimavit claudicare virtutem generationum, quod mulieres similibus cum viris exercitiis, tam animi quam corporis, non utantur. Illud contra se habet: distantia enim virtutis inter marem et feminam maxime utilis est fetui, atque feminae teneriores magis praebitoriae sunt ad alendum fetum.



Saturni die 28 m. Aprilis a. 2018.


Duodecim sessioni interfuerunt, inter quos, res rara, quinque mulieres; una earum erat nova, quae linguam Latinam in Flandria docet.

Cum nemo nuntiavisset se argumentum ad disceptandum esse paraturum, Francisca, nitens opere Ciceroniano c.t. ‘Cato Maior’, disputationem proposuit ‘de senectute’, qualis sit, quae habeat incommoda, quae emolumenta. Nonnullas Ciceronis sententias, in trina folia distributas, elegerat, in quibus has, quae aptissimae videbantur ad disceptationem, spissioribus litteris signaverat:


[Senectutem] ut adipiscantur omnes optant, eandem accusant adepti.  (II, 4)


Cum complector animo, quattuor reperio causas cur senectus misera videatur: unam, quod avocet a rebus gerendis; alteram, quod corpus faciat infirmius; tertiam, quod privet fere omnibus voluptatibus; quartam, quod haud procul absit a morte. (V, 15)


Apud Lacedaemonios quidem ii qui amplissimum magistratum gerunt, ut sunt, sic etiam nominantur senes. (VI)


Quae enim vox potest esse contemptior quam Milonis Crotoniatae? Qui, cum iam senex esset athletasque se exercentes in curriculo videret, aspexisse lacertos suos dicitur illacrimansque dixisse: «At hi quidem mortui iam sunt.» Non vero tam isti quam tu ipse, nugator! (IX, 27)


Adsum amicis, venio in senatum frequens ultroque adfero res multum et diu cogitatas easque tueor animi, non corporis, viribus. Quae si exsequi nequirem, tamen me lectulus meus oblectaret ea ipsa cogitantem quae iam agere non possem ; sed ut possim, facit acta vita. Semper enim in his studiis laboribusque viventi non intellegitur quando obrepat senectus. Ita sensim sine sensu aetas senescit, nec subito frangitur, sed diuturnitate exstinguitur. (XI, 38)



Sequitur tertia vituperatio senectutis, quod eam carere dicunt voluptatibus. O praeclarum munus aetatis, siquidem id aufert a nobis, quod est in adulescentia vitiosissimum! (XII 39)


O miserum senem, qui mortem contemnendam esse in tam longa aetate non viderit! Quae aut plane neglegenda est, si omnino exstinguit animum, aut etiam optanda, si aliquo eum deducit, ubi sit futurus aeternus; atqui tertium certe nihil inveniri potest. (XIX)


Et si qui deus mihi largiatur, ut ex hac aetate repuerascam et in cunis vagiam, valde recusem, nec vero velim quasi decurso spatio ad carceres a calce revocari. Quid habet enim vita commodi? Quid non potius laboris? Sed habeat sane, habet certe tamen aut satietatem aut modum. Non lubet enim mihi deplorare vitam, quod multi et docti saepe fecerunt, neque me vixisse paenitet, quoniam ita vixi, ut non frustra me natum existimem, et ex vita ita discedo tamquam ex hospitio, non tamquam e domo. (XXIII, 83)


Vividissima fuit disputatio. Comparavimus etiam senectutem, qualis antiquitus fuit, cum hodierna. Antiquus senex erat 60 annos natus. Apud nos, tertia aetas sive senectus inter 65 et 89 annos; ultra, quarta aetas constat e grandaevis.

Causa huius magnae differentiae in eo est, quod recentes medicinae progressus effecerunt ut sciremus qualia nutrimenta necessaria essent corpori, qui sanus maneret; includuntur vitamina nonnullaque oligo-elementa antea omnino ignota. Medicamina efficacia contra multos morbos in promptu sunt et chirurgia quoque corporis infirmitatibus mirum in modum subvenit. Optima diaeta quoque nostris aequalibus  proponitur, quam tamen non pauci non respiciunt.

Nostris in regionibus omnes cives meliore valetudine et longiore vita fruuntur, cum ciborum varietas omnibus fere accessibilis sit ac cura morborum et corporis defectuum fieri possit, multum iuvante assecuratione sociali.

In textu Ciceronis contra solum agitur de senectute locupletiorum, quibus licet otio tranquille frui; nemo tunc curat de feminis, pauperioribus et innumerabilibus servis.

Multa alia paraverat Francisca, quae tractare non potuimus, cum fere omnes praesentes disceptationem fuse participavissent.


Post cafeam aliamve potionem sorbillatam, additis  crustulis, tempus erat Titini facinorum tractandorum. Tantum supererant quattuor paginae, ut ad finem libri De Rackhami Rubri thesauro perveniremus. Participes decreverunt iterum aliquem Titini librum in sequentibus sessionibus tractare.


Dimissa sessione hora sexta, quattuor nostrum vecti sunt usque ad longinquiorem cauponam Croaticam sibi bene notam, ubi iucundam cenam sumpserunt.





Saturni die 15 m. Septembris a. 2018.


Quindecim sessioni interfuerunt, inter quos nonnulli novi participes.

Carolina argumentum proposuit, c.t. «De somniis, ex Antiquitate usque ad Sigmund Freud et analysin hodiernam». Rem dilucide exposuit usque ad hodiernas cogitationes scientificas.

Neuroscientiae recentioribus temporibus magnos progressus fecerunt. Earum ratio in eo est quod homines a ceteris animalibus distinguuntur voluntate intellegendi cur res tales sint eisque sensum dandi; ultima maximaque investigatio spectat ad sui ipsius notitiam: «nosce te ipsum».

Cerebri exploratio fit instrumentis PET scan (Positronum Emissionis Tomographia) et iconismo ope resonitus magnetici statici et nunc quoque dynamici, i.e. non solum quibus in cerebri locis valeant differentia genera cogitationum definire, sed quoque mutationes locorum observare dum cogitamus.

Utile est scire quibus in cerebri locis varias cogitationes habeantur, sed maioris momenti est detegere quomodo, quod multo difficilius est. Manifesto habemus vitam mentalem, quae bene exprimitur locutione «Cogito, ergo sum» a Cartesio adhibita, sed a philosopho Hispano Gomez Pereira creata. Notandum est omnes cerebri cortices operari posse conscienter aut inconscienter (ut fit in somniis); ergo in cerebro conscientia et inconscientia commiscentur.

Conscientiae nullum locum inventum est in cerebro. Adhuc non intellegitur quomodo statuamus; quaestio ergo liberi arbitrii manet speculativa.

Ad aspectum scientificum argumenti concludendum infeliciter fateri oportet scientiam, quamquam fruitur instrumentis magis magisque efficacibus, nobis vix quicquam novi afferre.

Per gyrum interrogati participes experientiam suam de somniis narraverunt; multae fuerunt differentiae; si omnes fassi sunt se somniare, nonnulli dixerunt se, cum expergefiunt, nullam somniorum memoriam servare. Alii multum somniant, alii parum.

Postea de Antiquorum dictis multa citata sunt. Inter alia diu disputatum est de somniis monitoriis: num exstent an non. Unus nostrum rei maxime peritus autumavit, ut somnium vere praemonitorium duci posset, oportere id esse completum; expergefacto necesse est somnium totum statim conscribere.

In memoriam quoque revocatum est Antiquos generaliter putavisse deos homines per somnia monere. Cum di non loquantur, hoc modo tamen monstrant se de hominum sorte curam habere.

De conscientia etiam paulum disputatum est.

Disputationis finem non fecimus ante horam quintam postmeridianam.

Postquam Carolina merito laudata est de successu sui argumenti, tempus erat ad Titini imagines in albo monstratas transeundi. Trium paginarum imagines descripsimus, semper artem auctoris Hergé admirantes, et Francogallicos textus in Latinum vertimus, id quod non semper est facile.

Iam erat hora sexta; tempus ergo defuit ad aliquem textum legendum.

Dimissa sessione, quattuor nostrum per anabathrum plateae Poelaert, viam Altam petiverunt, ubi in parva caupona iucundam cenam sumpserunt.    


Saturni die 20 m. Octobris a. 2018.


Novem tantum sessioni interfuerunt, cum nonnulli soliti participes impedirentur ne venirent.

Cum nemo nuntiavisset se argumentum propositurum esse, ego aliquid molitus sum.

Imprimis nuntios auscultavimus. Christianus Laes gaudens nuntiavit se professorem ordinarium nominatum esse in Universitate Mancuniensi (Manchester in Magna Britannia); ineunte anno 2019 incipiet docere historiam antiquam et compositionem Graecam. Deinde bonum quoque nuntium attulit Mariola Dapsens de institutione linguae Latinae in Domo Erasmiana Bruxellis. Mihi enim hoc anno succedit, quae tirones adultos doceat; 14 discipulos habet. Eius amica Itala Irena Regini, quae Franciscae succedit ad eruditiores docendos, septem discipulos habet.


Postea ad argumentum venimus. Proposui autem hoc: «Alea exstatne?»

Vocabulum Francogallicum hasard (Angl. chance, hazard: games of hazard) legitur in textibus a XII saeculo. Latine optime dicitur «alea»; vocabulum enim hasard per linguam Hispanicam originem trahit ex vocabulo Arabico az zahr, quo significatur alea vel ludus alearum.

Vocabulum Anglicum chance, cuius origo est Francogallica, Medio Aevo significat «casum alearum vel ludum alearum»; ergo potest quoque Latine reddi vocabulo alea.

Fors idem significat ac alea, sed praeter nominativum solum habet casum ablativum, « forte ».


Antiqui putabant nihil vere fortuito evenire; di res humanas semper attente curabant. Exstatne alea? Quid vos putatis?


Ad respondendum philosophia stoicorum citata est, quae physicam multum investigat; ei Natura est Deus; Universum rationabiliter instructum plenum est intelligentiae et regitur Fato.

Doctrina Epicuri magis materialistica est quam ea stoicorum. Oportet, ait, physicae studere ad phaenomenorum causas magicas et obscuras tollendas; natura est caeca et et omni cura morali carens; neque providentia, neque fatum exstant.


Scientia moderna omnem divinum interventum avertere statuit atque aleam sic definit: «Alea est status alicuius systematis, quo eventa fiunt eadem frequentia ac probabilitate.» Sed, si v.g. nummus decies in solum decidit, fere numquam apparebunt 5 capita et 5 naviae. Haec definitio tantum statistice vera est, i.e. cum agatur de magnis numeris.

Scientia alteram definitionem quoque proponit: «omne in quo nulla regularitas reperiri potest». Ad hanc definitionem probandam scientifici conati sunt machinas fabricare, quibus irrefutabiliter demonstretur aleam exstare. Multa systemata proposita sunt, sed res simpliciter demonstrari potest infinita serie sifrarum, quae a XVIII saeculo in mathematica designatur littera Graeca p, qua significatur mensura rationis circuli ad quadratum (circumferrens linea/diametrus).

Quis hunc clarissimum numerum, interdum «constans Archimedis» vocatum, recordatur?


Unus tantum ex participibus hunc numerum, 3,1416... scilicet, recordatus est; qui numerus prolongatur infinita sifrarum serie, in qua nulla regula inveniri potest: sifrae videntur distribui modo aleatorio (numeri transcendentes).

Mathematicus Americanus Daniel Shanks XX saeculo, sed ante computatra electronica, triginta annos operam dedit ad hunc numerum sifrarum augendum et 707 valuit calculare. Magnum calculatrum electronicum ENIAC ab Americanis statim post alterum bellum mundanum fabricatum eandem numerationem fecit intra 25 minutas et monstravit solum 520 primas Danielis Shanks sifras esse rectas. Recentissima calculatra intra brevissimum tempus ad amplius 100 milia sifrarum pervenerunt. In hac longissima serie sifra 7 e.g. vicies sexies (26) apparet in 400 primis sifris, cum inter 550 et 650 undevicies (19).

Cum scientia aleam negare non potuerit, magno obstaculo occurrit; alea enim contraria est scientiae principio fundamentali, quod est: «nullus effectus sine causa» et alea est effectus sine causa.


Quae cum ita essent, complures significationes vocabulo «alea» datae sunt:

1° Res, quae praevideri non possunt, ut ludi aleatorii.

2° Discrepantia inter minimam causam et eius maximum effectum. E.g. letalis casus aeronavis Concordia, Parisiis a. 2000 factus, et quoque «effectus papilionis» in rebus meteorologicis.

3° Theoria inordinati et chai, studiis systematum dynamicorum inducta (ex. viventium systemata; Ilya Prigogine «structurae dissipativae»), inopinanter in dubium revocavit facultatem futuri cognoscendi a notitia praesentis, quod fundamentum est determinismi.

4° Theoria complexitatis monstrat, quo magis complexa fiant phaenomena, eo magis augeri incerta. In biologia animalium v.g. incerta augentur decursu evolutionis et ad culmen perveniunt apud hominem, qui autumat se liberum esse et ergo praevideri non posse.

ALEA ergo exstat et futurum praevidere impossibile est. Nonne?


Soliti participes, qui credunt futurum praevideri posse, infeliciter eo die non aderant.

Usque Newtonum, qui haberi solet ut pater scientiae modernae, Deus accipiebatur ut magnus Universi architectus. Postquam scientia omnem vim divinam e cogitationibus suis omnino exclusit, hoc postulatum factum est dogma omnibus scientificis impositum, si quidem serii haberi vellent.

In ortu et historia vitae in Terra «synthetica evolutionis theoria», «neo-darvinismus» interdum vocata, quoque est dogma, quod duobus tantum columnis innititur, alea et selectione naturali.

Incredibilis Universi complexitas strictis legibus adstricta atque stupenda intelligentia, qua finguntur omnia viventia, possuntne explicari solum alea et selectione naturali, ut autumat scientia hodierna? Quid censetis?


Participes nihil certi habebant dicendum; manifesto de hac re vix cogitaverant. Ego quidem pro certo habeo hoc fieri non posse et demonstrationem proposui in Melissae fasciculo 197 («De Terrae constitutione et vitae ortu»).

Restat maxima quaestio: si non alea, quis est auctor et quo modo?


Tempus erat aliquid bibendi et crustulum gustare.


Postea trium paginarum imagines ex Titini libro De septem globulis crystallinis descripsimus, semper artem auctoris Hergé admirantes, et Francogallicos textus in Latinum vertimus, quod non semper est facile.


Semihora tantum restabat cum legere et verbis Latinis explicare coepimus textum a Francisca depromptum ex opere c.t. Legationis Turcicae epistolae quattuor, auctore Augerio Gislenio Busbequio (1589). Has paginas invenire potestis in opere a Milena Minkova nuper edito: Florilegium recentioris Latinitatis, Supplementa Humanistica Lovaniensia XLIII, Leuven, Leuven University Press.


Dimissa sessione, quinque nostrum cauponam longinquiorem, quam solet, petiverunt et cenam opiparam iucunde et Latine sumpserunt.


Proxima sessio fiet die 1 m. Decembris. Interea optime valete!